Olejek naturalny może oznaczać zarówno skoncentrowany olejek eteryczny, jak i tłoczony olej roślinny stosowany do pielęgnacji. To dwa różne produkty. Olejek eteryczny przed kontaktem ze skórą trzeba rozcieńczyć w oleju bazowym, a przy wyborze należy sprawdzić skład, sposób pozyskania i ostrzeżenia producenta.
Czym różni się olejek eteryczny od oleju bazowego?
Olejek eteryczny to lotna, intensywnie pachnąca substancja pozyskiwana z różnych części roślin, najczęściej przez destylację z parą wodną, a w przypadku części surowców także przez tłoczenie. Jest silnie skoncentrowany i stosuje się go przede wszystkim w aromaterapii, kominkach zapachowych, dyfuzorach oraz jako składnik kosmetyków po rozcieńczeniu.
Olej bazowy, nazywany też nośnikowym, jest tłustym olejem roślinnym otrzymywanym zwykle przez tłoczenie. Przykłady to olej ze słodkich migdałów, jojoba, kokosowy, awokado czy z pestek malin. Sam może pielęgnować skórę, a także służy do bezpiecznego rozprowadzania olejków eterycznych podczas masażu lub aplikacji kosmetycznej.
| Cecha | Olejek eteryczny | Olej bazowy |
|---|---|---|
| Konsystencja | Rzadka, lotna, zwykle nietłusta | Tłusta, lepka lub półlekka |
| Pozyskiwanie | Najczęściej destylacja z parą wodną lub tłoczenie | Zwykle tłoczenie nasion, pestek albo owoców |
| Zastosowanie | Aromaterapia, zapach, składnik kosmetyków | Pielęgnacja skóry, masaż, nośnik |
| Sposób użycia | Najczęściej po rozcieńczeniu | Może być stosowany samodzielnie, jeśli produkt jest do tego przeznaczony |
Określenie „naturalny” nie oznacza, że produkt jest obojętny dla skóry. Naturalne składniki olejków eterycznych mogą uczulać lub podrażniać, dlatego ich pochodzenie nie zwalnia z zachowania ostrożności.
Właściwości i zastosowanie olejków naturalnych
W aromaterapii zapach oddziałuje przede wszystkim przez zmysł węchu. Cząsteczki zapachowe docierają do receptorów w nosie, a sygnał jest przekazywany do obszarów mózgu związanych między innymi z emocjami, pamięcią i reakcją na stres. Dlatego zapach lawendy może sprzyjać wyciszeniu, podczas gdy aromaty cytrusowe bywają odbierane jako odświeżające i pobudzające. Reakcja jest indywidualna i zależy także od stężenia oraz czasu ekspozycji.
Niektóre olejki wykazują w badaniach działanie przeciwdrobnoustrojowe, ale nie należy traktować ich jako zamiennika leczenia infekcji ani preparatów zaleconych przez lekarza. W pielęgnacji mogą wzbogacać kosmetyki o zapach i wybrane właściwości, jednak ich działanie zależy od konkretnej rośliny, jakości surowca i stężenia.
Olejek lawendowy, pozyskiwany z kwiatów Lavandula angustifolia, jest często wybierany do aromaterapii relaksacyjnej. Olejki cytrusowe dają świeży aromat, a ziołowe, takie jak rozmarynowy czy eukaliptusowy, mają wyrazisty, odświeżający profil. Przy olejkach cytrusowych trzeba uwzględnić możliwość reakcji fototoksycznej po nałożeniu na skórę i późniejszej ekspozycji na słońce.
Jak bezpiecznie stosować olejek eteryczny?
Najczęstszy błąd polega na nakładaniu nierozcieńczonego olejku eterycznego bezpośrednio na skórę. Wysokie stężenie może wywołać pieczenie, zaczerwienienie, podrażnienie albo reakcję alergiczną. Do aplikacji skórnej używa się oleju bazowego, a stężenie dobiera się do celu, miejsca aplikacji i wieku użytkownika. W materiałach dotyczących olejku lawendowego jako zakres orientacyjny podaje się 0,5–2%, ale zawsze trzeba sprawdzić zalecenia dla konkretnego produktu.
Przy pierwszym użyciu zachowaj następujące zasady:
- Stosuj olejek eteryczny zgodnie z przeznaczeniem podanym na etykiecie.
- Rozcieńczaj go w oleju bazowym, zamiast nakładać bezpośrednio na skórę.
- Nie aplikuj mieszaniny w pobliżu oczu, błon śluzowych ani na uszkodzoną skórę.
- Nie zwiększaj dawki tylko dlatego, że zapach wydaje się delikatny.
- Nie stosuj olejku doustnie, jeśli producent i specjalista nie wskazali wyraźnie takiego zastosowania.
- Przechowuj butelkę szczelnie zamkniętą, w ciemnym i chłodnym miejscu, z dala od dzieci oraz źródeł ognia.
Przed użyciem na większej powierzchni wykonaj test uczuleniowy:
- Przygotuj niewielką ilość rozcieńczonego olejku o stężeniu zgodnym z etykietą.
- Nałóż mieszaninę na mały, zdrowy fragment skóry, najlepiej na przedramieniu.
- Obserwuj miejsce przez co najmniej kilkanaście godzin, zwracając uwagę na pieczenie, świąd, obrzęk i zaczerwienienie.
- Jeśli pojawi się reakcja, zmyj preparat i nie stosuj go ponownie. Przy silnych objawach skontaktuj się z lekarzem.
W dyfuzorze lub kominku olejek stosuje się zgodnie z instrukcją urządzenia i w dobrze wentylowanym pomieszczeniu. Szczególną ostrożność zachowaj przy dzieciach, zwierzętach, astmie i nadwrażliwości na zapachy. Sam olej bazowy nie zastępuje emulgatora w kąpieli – olejek eteryczny może pozostawać w skupionych kroplach na powierzchni wody i podrażnić skórę.
Kto powinien zachować szczególną ostrożność?
Kobiety w ciąży i osoby karmiące piersią, dzieci oraz osoby z silnymi alergiami skórnymi nie powinny stosować olejków eterycznych bez wcześniejszej konsultacji ze specjalistą. U dzieci stężenia muszą być niższe, a część olejków może być dla nich niewskazana. Nie ma jednego bezpiecznego zakresu dla wszystkich grup wiekowych, dlatego w razie wątpliwości lepiej zrezygnować z aplikacji niż samodzielnie zwiększać lub ustalać dawkę.
Przerwij stosowanie po wystąpieniu duszności, rozległej pokrzywki, obrzęku lub silnego pieczenia. Połknięcie olejku eterycznego wymaga kontaktu z pomocą medyczną. Nie wywołuj wymiotów.
Jak wybrać jakościowy olejek naturalny?
Na etykiecie szukaj pełnej nazwy surowca, a w przypadku olejku eterycznego także łacińskiej nazwy rośliny i informacji o części rośliny, z której go pozyskano. Skład INCI pozwala rozpoznać, czy produkt zawiera konkretny olejek, mieszaninę olejków, olej bazowy czy dodatki zapachowe. Sam napis „100% naturalny” nie mówi jeszcze, do jakiego zastosowania produkt jest przeznaczony.
Pomocne są informacje o metodzie pozyskania, kraju pochodzenia, zalecanym stężeniu i przeciwwskazaniach. W przypadku produktów kosmetycznych znaczenie ma zgodność z wymaganiami rozporządzenia kosmetycznego UE, w tym rozporządzenia nr 1223/2009. Wytyczne IFRA mogą wspierać ocenę bezpieczeństwa kompozycji zapachowych, ale nie zastępują czytania etykiety ani testu skórnego.
Olejek eteryczny powinien być przechowywany w ciemnej, szklanej butelce, która ogranicza wpływ światła. Jasne opakowanie, brak składu, brak informacji o pochodzeniu lub obietnice leczenia wielu chorób są powodami, by zachować dystans wobec produktu.
Najbezpieczniejszy wybór zależy od celu. Do masażu i pielęgnacji wybierz olej bazowy, do aromaterapii – olejek eteryczny, a do aplikacji na skórę połącz go z nośnikiem i zastosuj niskie, podane przez producenta stężenie. Naturalne pochodzenie ma znaczenie, ale o bezpieczeństwie decydują także dawka, sposób użycia i indywidualna tolerancja.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
